Τι καινούριο ζήσαμε

Υπεύθυνος: Επιμέλεια: ΦΩΤΗΣ ΑΠΕΡΓΗΣ, ΕΥΑΝΝΑ ΒΕΝΑΡΔΟΥ, ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ, ΕΦΗ ΜΑΡΙΝΟΥ, ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ, ΠΑΡΗ ΣΠΙΝΟΥ

Η τέχνη που αμφισβητεί

Η δεκαετία που πέρασε ήταν αυτή των εισβολών. Αμέσως μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους στην Ν. Υόρκη, την 11η Σεπτεμβρίου, άρχισε η ... άμυνα απέναντι στην τρομοκρατία και η επιβολή της «δημοκρατίας»: η εκστρατεία του αμερικανικού στρατού στο Αφγανιστάν και μετά στο Ιράκ. Η εισβολή του ισραηλινού στρατού στο Λίβανο και τελευταία στη Γάζα της Παλαιστίνης.

Οι πιο πολιτικοποιημένοι σταρ τού Χόλιγουντ βρέθηκαν για πρώτη φορά μετά το '60 σε διαδηλώσεις, ο Μάικλ Μουρ κατάγγειλε με τις ταινίες του τον Τζορτζ Μπους, ο Τζορτζ Κλούνεϊ σκηνοθέτησε τη «Συριάνα», ο Μάικλ Γουίντερμποτομ το «Γκουαντάναμο», ο ισραηλινός σκηνοθέτης Αρι Φόλμαν δημιούργησε μια εξαιρετική ταινία animation «Χορεύοντας με τον Μπασίρ» κ.ά.

Ο Μανού Τσάο δεν έπαψε να αμφισβητεί από σκηνής. Ο Μπάνκσι έφερε την αντιπολεμική καταγγελία στο εμπνευσμένο γκράφιτι, η Πάτι Σμιθ και η Τζόαν Μπαέζ τραγούδησαν για τους αδικημένους, ενώ στο θέατρο ανέβηκαν πολλά έργα εμπνευσμένα από τον πόλεμο και τις συνέπειές του. Στο θέατρο «Σημείο» η «Εξιλέωση» του Νιλ Λαμπιούτ, με την υπόθεση να εξελίσσεται την επομένη της τρομοκρατικής επίθεσης στη Ν. Υόρκη. Στο Θέατρο του Νέου Κόσμου ανέβηκε «Το Σφαγείο» του Ιλάν Χατσόρ κ.ά.

Αλλά και στα εικαστικά αποτυπώθηκε η φρίκη του πολέμου στο Ιράκ. Εμπνευσμένα από τα βασανιστήρια ιρακινών αιχμαλώτων στις φυλακές του Αμπού Γκράιμπ ήταν τα έργα του κολομβιανού ζωγράφου Φερνάντο Μπατέρο, τα οποία μάλιστα είδαμε και στην Αθήνα, σε έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης.

Gay power

Κάποτε σόκαρε η ομοφυλοφιλία. Τώρα όχι μόνο απελευθερώθηκε, αλλά σε ορισμένους χώρους έγινε και κυρίαρχη. Αν το αμήχανο φιλί μεταξύ δύο αντρών στο τηλεοπτικό «Κλείσε τα μάτια» του Χρ. Παπακαλιάτη ποινικοποιήθηκε, ένας ανάλογος ασπασμός στο θεατρικό «Το ξύπνημα της άνοιξης» του Νίκου Μαστοράκη θεωρήθηκε πρωτοπορία. Το Χόλιγουντ πρόβαλε την «ευαίσθητη» πλευρά του Μεγαλέξανδρου και την τρυφερή καρδιά των κάου-μπόι. Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου «απενοχοποιήθηκε» και ο Σταμάτης Φασουλής έδωσε ένα ρετρό-φανταχτερό «Κλουβί με τις τρελές». Τα gay ζευγάρια ενσωματώθηκαν στην παραδοσιακή ελληνική οικογένεια με την «Πολυκατοικία» και σε πολλά τηλεοπτικά καρέ ανοίγουν φύλο. Το τρίτο.

Κίτρινος δράκος

Επειτα από χρόνια απομόνωσης κάτω από το κόκκινο πέπλο του Μάο, η Κίνα αναλαμβάνει τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008 και βρυχάται. Τα κομψοτεχνήματα και οι εφευρέσεις των κραταιών δυναστειών της γίνονται μόδα και εκτίθενται στα μεγάλα αμερικανικά και ευρωπαϊκά μουσεία. Οι νεορεαλιστικοί, ποπ, ελαφρώς πολιτικοί πίνακες αγγίζουν αστρονομικές τιμές στο χρηματιστήριο της τέχνης και ζωγράφοι όπως οι Γιουε Μιντζουν και Ζανγκ Ξιάο Γιάνγκ γίνονται σταρ. Ο Ζαν Γιμού καθηλώνει με τις πολεμικές-χορευτικές σκηνές στα «Ιπτάμενα στιλέτα» και αναδεικνύει την αλαβάστρινη ομορφιά της Ζανγκ Ζιγί, πριν αναλάβει την τελετή έναρξης της Ολυμπιάδας του Πεκίνου.

Βία επί σκηνής

Εργα βίαια, σκληρά, με σκηνές τολμηρές όπως των Μαρκ Ρέιβενχιλ, Σάρα Κέιν, Μάρτιν Μαντόνα, που σταδιακά νίκησαν τις όποιες συντηρητικές αντιστάσεις του κοινού, βρήκαν θέση στη σκηνή. Επίσης ευδοκίμησαν έργα που αφορούν σεξουαλική κακοποίηση παιδιών (πέντε μέσα σ' ένα χρόνο, με καλύτερο το «Festen») και ελλήνων συγγραφέων όπως το «Σπιρτόκουτο» του κινηματογραφιστή Γιάννη Οικονομίδη και «Βόλφγκανγκ» του Γιάννη Μαυριτσάκη.

Το παλιό πολιτικό έργο που άνθησε τις δεκαετίες του '70 και του '80 αντικαταστάθηκε με αυτό που ενέπνευσαν οι πόλεμοι στο Ιράκ και στην Παλαιστίνη, καθώς και ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας. Αλλά και το μεταναστευτικό κύμα από τις πρώην «σοσιαλιστικές» χώρες έδωσε τροφή στη συγγραφή έργων ξένων και ελληνικών.

Τραγούδια του κόσμου, ενωθείτε

Στην αρχή της περασμένης δεκαετίας, όταν έγινε για πρώτη φορά το φεστιβάλ WOMAD στην Αθήνα, η έθνικ έμοιαζε ακόμα ένα μουσικό είδος για λίγους. Από τότε όλα άλλαξαν. Τα νέα, απρόβλεπτα μουσικά χαρμάνια που άρχισαν να δημιουργούνται από τη Βαρκελώνη ώς το Ντακάρ και το Μπουένος Αϊρες ανανέωσαν το κουρασμένο μέινστριμ στις μεγάλες δυτικές πρωτεύουσες και έφτασαν ώς την Αθήνα. Σύντομα, χιλιάδες έσπευδαν να λικνιστούν με τον Μανού Τσάο κάθε φορά που επέστρεφε στην Αθήνα και ο κρατικός ραδιοσταθμός «Κόσμος 93.6» πολλαπλασίασε την ακροαματικότητά του μέσα σε λίγα χρόνια, συστήνοντας στο ελληνικό κοινό άγνωστα ως χθες ονόματα όπως η Μπέμπε και ο Ρασίντ Ταχά. Ανθρωποι απ' όλες τις ηλικίες πήγαν πέρυσι στο φεστιβάλ του, ενώ έλληνες τραγουδοποιοί όπως ο Νίκος Πορτοκάλογλου αξιοποιούν πια στοιχεία από τη λατινοαμερικάνικη ή την αφρικάνικη παράδοση, και τραγουδιστές όπως η Δήμητρα Γαλάνη και η Ελευθερία Αρβανιτάκη ηχογραφούν ντουέτα με τη Σεζάρια Εβόρα και την Μπούικα.

Συγκοινωνούντα δοχεία

Το παράδειγμα του Μίνωα Κυριακού, που είχε τηλεοπτικό κανάλι, ραδιοφωνικό σταθμό και δισκογραφική εταιρεία, ακολούθησαν και άλλοι, με τελευταίο και πιο ισχυρό τον Κώστα Γιαννίκο. Στις επιχειρηματικές δραστηριότητές του συναντώνται το «Παλλάς» και άλλα θέατρα, το Alter, η ιστορική «Λύρα» κ.ά. Ολο και περισσότεροι καλλιτέχνες δελεάζονται από τη δυνατότητα να παράγουν για το ένα και να διαφημίζονται από το άλλο, με όλα τα θετικά και τα αρνητικά αυτών των σχέσεων.

Κωμωδία και πάλι κωμωδία

Το ελληνικό σινεμά έγινε... ανέκδοτο. Το «Safe Sex» δημιούργησε αλυσιδωτές αντιδράσεις οδηγώντας στην παντοκρατορία της κωμωδίας. Η επιτυχία της δεύτερης «Λούφας» οδήγησε σε μια τρίτη, έστω και χωρίς τον Περάκη, οι «Γενναίοι της Σαμοθράκης» επιβεβαίωσαν την απήχηση της φανταρίστικης κωμωδίας, η Ζέτα Μακρυπούλια έγινε η νέα σταρ του σελιλόιντ, ο Πέτρος Φιλιππίδης ανακάλυψε τις προοπτικές ενός σύγχρονου «Ηλία του 16ου», το δίδυμο Ρέππας-Παπαθανασίου επέστρεψε σε οικείο έδαφος, και ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος έγινε η «ποιοτική» απάντηση στις κινηματογραφικές τηλεκωμωδίες. Η αναγέννηση του ελληνικού σινεμά αναζητείται μέσω του ταμείου.

Τηλεοπτικό κατινάζ

Συνοικέσια, ομηρικοί καβγάδες, διαζύγια, γάμοι, βαφτίσια, εξώδικα, τεστ DNA, σεξουαλικά σκάνδαλα, ματιές μέσα από την κλειδαρότρυπα. Ολα σε ζωντανή σύνδεση. Πρωταγωνιστές; Μοντέλα, τηλεπερσόνες, δικηγόροι, δημοσιογράφοι, γιουροβιζιονολόγοι. Οσο περισσότερος ο διασυρμός, τόσο μεγαλύτερη η τηλεθέαση.

Εφηβικά σουξέ

Να που οι έφηβοι απέκτησαν τα δικά τους βιβλία, έστω κι αν χρειάστηκε να περάσουν πρώτα από τις κινηματογραφικές αίθουσες, πριν ανοίξουν τα βιβλία. Η αρχή έγινε με τον Χάρι Πότερ, το απόλυτο νεανικό εκδοτικό φαινόμενο, που ολοκληρώθηκε με τον έβδομο τόμο το 2007, έχοντας μεταφραστεί σε 93 χώρες και κάνοντας τη συγγραφέα του Τζ Κ. Ρόουλινγκ μια από τις πλουσιότερες Βρετανίδες. Η τριλογία του «Αρχοντα των Δακτυλιδιών» και οι μάχες εναντίον των σκοτεινών δυνάμεων στη Μέση Γη τίναξαν τη σκόνη από τον Τόλκιν. Η Στένι Μέγερ, η μορμόνα αμερικανίδα νοικοκυρά, δημιούργησε φρενίτιδα με την τετραλογία ενός ερωτα ανάμεσα σ' ένα βαμπίρ και μια μαθήτρια. Στην Ελλάδα μόνο, η «Φιλοσοφική λίθος» του Χάρι έκοψε 790 χιλιάδες εισιτήρια, οι «Δύο Πύργοι» του Αρχοντα άγγιξαν τα 900 χιλιάδες, ενώ η παλιοπαρέα των πειρατών του Τζακ Σπάροου έφτασε τα 686 χιλιάδες εισιτήρια. Και η ζωή συνεχίζεται με ταινίες, γκατζετάκια, βιντεοπαιχνίδια.

Χέρια ψηλά

Ο νεαρός τραγουδιστής που στεκόταν δειλά πλάι στον Γιώργο Νταλάρα μεταμορφώθηκε σ' έναν ικανότατο μελωδό της ποπ που ξέρει να εκμεταλλεύεται από το φλερτ με το νεανικό κοινό, μέχρι το παιχνίδι της εκτόνωσης στην πίστα και να κλείνει συμφέρουσες συμφωνίες με τις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Από την άλλη, ο Σάκης Ρουβάς προσπαθεί φιλότιμα να δείξει ότι δεν έχει μόνο σεξ απίλ ούτε του αρκεί η Eurovision. Εκεί, εξάλλου, κυριάρχησε η Ελενα Παπαρίζου. Ομως εκτός από την ποπ, θέριεψε αυτή τη δεκαετία και η λαϊκοπόπ: Ρέμος, Βανδή, Ζήνα, Πλούταρχος αναγορεύτηκαν σε πρότυπα ενός λάιφσταϊλ που έχει αρχίσει να κλονίζεται.

Καλλιτέχνες εισαγωγής

Το Φεστιβάλ Αθηνών και το Εθνικό Θέατρο προκάλεσαν κονβόι σημαντικών ξένων καλλιτεχνών, σκηνοθετών και ηθοποιών (Στάιν, Ουνκόφσκι, Βασίλιεφ, Γκότζεφ, Ελεν Μίρεν, Φιόνα Σο) με ποικίλες αντιδράσεις τόσο στον καλλιτεχνικό χώρο όσο και από την πλευρά του κοινού. Κι ενώ για τους έλληνες ηθοποιούς μια τέτοια συνεργασία αποτελούσε επαγγελματική εμπειρία, για τους θεατές, μερικές φορές, καταγράφηκε ως επώδυνη δοκιμασία... Ετσι φτάσαμε στα έκτροπα και τα γιούχα της Επιδαύρου, αλλά και στις ψύχραιμες συζητήσεις μήπως, κάποτε, υπερτιμούμε τον ξένο σκηνοθετικό «δάκτυλο» στις παραστάσεις αρχαίου δράματος.

Δικοί μας ξένοι

Είναι πλέον κομμάτι της ζωής μας. Αλλά και κομμάτι του θεάτρου μας και του σινεμά μας. Ο ελληνικός κινηματογράφος τούς αγκάλιασε σε ένα πλήθος βραβευμένων ταινιών: από τον «Εντουαρτ» μέχρι την «Επιστροφή». Οχι όμως και το κοινό. Ούτε καν τον «Ομηρο» του Γιάνναρη δεν πήγε να δει. Στο θέατρο είχαν καλύτερη τύχη: από το «Γάλα» μέχρι τους «Συμπέθερους από τα Τίρανα», ως δραματικοί ήρωες, έδωσαν ένα δυναμικό παρών. Αλλά και οι «ξένοι» καλλιτέχνες δεν το έβαλαν κάτω: και σε παραστάσεις πρωταγωνίστησαν, και σε ταινίες εμφανίστηκαν, και σε σίριαλ έλαμψαν και έργα ανέβασαν και σε ορχήστρες έπαιξαν και βραβεία απέσπασαν. Κι έγιναν λιγότερο ξένοι.

Street art

Οι καλλιτέχνες του δρόμου χωρίς να χάσουν την επαναστατική τους διάθεση και την αιχμηρή κοινωνική κριτική, άπλωσαν τα γκράφιτι δυναμικά σε τοίχους και εργοστάσια, θέλοντας να κάνουν την πόλη ένα τεράστιο, ανοιχτό και ζωντανό μουσείο. Τρύπωσαν όμως και σε θεσμούς: σε αίθουσες τέχνης, σε ιδρύματα όπως το ΔΕΣΤΕ με την έκθεση Anathena, στην 1η Μπιενάλε της Αθήνας το 2007, όπου ο Στέλιος Φαϊτάκης κατέπληξε με τη σύνθεση «Ο Σωκράτης που πίνει το κώνειο».

Εν γένει, η παγκοσμιοποίηση χτύπησε και τον χώρο των εικαστικών, όπου η χρήση της τεχνολογίας συναγωνίστηκε αλλά και συνεργάστηκε με την παραδοσιακή ζωγραφική και γλυπτική, δίνοντας τουλάχιστον ευφάνταστα αποτελέσματα.

Δωρεάν

Μουσικές «κατεβασμένες» απ' το Ιντερνετ, βιβλία και ταινίες μέσα στα σελοφάν των κυριακάτικων εφημερίδων, οδηγοί διασκέδασης στις σελίδες των free-press, ελεύθερη πρόσβαση στα ενημερωτικά σάιτ καναλιών και εντύπων. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρχε τόση προσφορά, καμιά γενιά στο παρελθόν δεν μυήθηκε τόσο δραστικά στην ιδεολογία του τσάμπα. Οι συνέπειες θα φανούν στο μέλλον.

Reality-talent show

Την Παραμονή Πρωτοχρονιάς του 2002 οκτώ στους δέκα Ελληνες παρακολούθησαν τον Τσάκα να νικά τον έτερο φιναλίστ Πρόδρομο. Πολλές χιλιάδες sms ανέδειξαν τον νικητή του «Big Brother», τη στιγμή που η τηλεθέαση έφτασε μέχρι και 81%. Ηταν μόνο η αρχή. Από τότε, δεκάδες νέοι -ενίοτε και μεγαλύτεροι- έκαναν ουρές για να μάθουν να χορεύουν, να τραγουδούν, να γίνουν μπάρμεν ή μοντέλα, να επιβιώσουν, να δείξουν το όποιο ταλέντο τους, να γίνουν αγρότες, να ζουν απλώς με τις κάμερες αναμμένες, να γελοιοποιούνται. Και πάντα υπάρχει κάτι χειρότερο.

Ταβέρνα TV

Και ξαφνικά, τα κανάλια άρχισαν να σερβίρουν παλιά λαϊκά και ξαναζεσταμένο μεράκι μπρος στις κάμερες. Ψηφοθήρες πολιτικοί και στάρλετ τού μεσημεριού συνωστίζονται μαζί με δημοφιλείς τραγουδιστές και σημαντικούς συνθέτες και στιχουργούς που αφηγούνται εξωραϊσμένες αναμνήσεις. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να περάσει την ώρα του όλος αυτός ο κόσμος που δεν μπορεί πια να βγει σαββατιάτικα.

Πρότζεκτ Ντουμπάι: Αλ Βαβέλ

Tου Νικου Γ. Ξυδακη

Στην περίφημη Μπιενάλε της Βενετίας, το περασμένο καλοκαίρι, μια από τις πιο έντονες, θορυβώδεις, εθνικές συμμετοχές ήταν αυτή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η ούτως ειπείν έκθεση του αραβικού κρατιδίου καταλάμβανε ικανό αριθμό τετραγωνικών μέτρων στην καρδιά του Αρσενάλε, εκεί όπου εκτυλίσσεται η συνήθως φιλόδοξη διεθνής έκθεση του εκάστοτε διευθυντή της Μπιενάλε, και όχι σε κάποιο ενοικιασμένο παλάτσο. Προφανώς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είχαν αποζημιώσει γενναιόδωρα τον οργανισμό της Μπιενάλε. Τι περιελάμβανε η έκθεση; Εργα σύγχρονης αραβικής τέχνης; Οχι. Αντιγράφω εαυτόν από το ρεπορτάζ για την Μπιενάλε (14.06.09):

«Φέτος, στην 53η Μπιενάλε, στο μεγαλύτερο και αρχαιότερο πανηγύρι τέχνης παγκοσμίως, δεν μπόρεσα να βρω ένα αφηγηματικό νήμα – ενδεχομένως και από δική μου αδυναμία. Είδα, βεβαίως, την έντονη, γεμάτη αυτοπεποίθηση παρουσία των Ρώσων, με καλό εθνικό περίπτερο, με καλούς καλλιτέχνες, με εκθέσεις συλλογών και ιδρυμάτων τους, με έργα χωνεμένης πρωτοπορίας και λάμποντος μεταμοντερνισμού. Είδα, όλοι είδαν, την πρωτοφανή επίθεση μάρκετινγκ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, που διαφήμιζαν με ένταση και πολύ χρήμα τους παράδεισους real estate και κτιρίων στο Ντουμπάι, δεκάδες χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα, έτοιμα να υποδεχθούν την τέχνη, την κουλτούρα, την ψυχαγωγία, το σόπινγκ· έδειχναν περήφανα τις μακέτες των art malls, με υπογραφές διάσημων αρχιτεκτόνων, ανέπτυσσαν το κόνσεπτ των “ευκαιριών τέχνης”, προέβαλλαν διάσημα ονόματα που ήδη εργάζονται εκεί, την τέχνη του Λούβρου και την τέχνη την contemporary, πλάι σε χαμογελαστές αραβικές οικογένειες με παιδικές κελεμπίες και τσαντόρ να ψωνίζουν Gucci και Louis Vuitton. Μα να, αυτό είναι ένα κάποιο νήμα... Εικόνες από το κοντινό μέλλον. Και οι δύο, και οι Ρώσοι και οι Αραβες, προβάλλουν τη βούληση του παρόντος ως σχήμα του μέλλοντος. [...] Κατά τούτο, κατά τη σύλληψη του κοντινού μέλλοντος καλλιτεχνικής τρυφής, Ρώσοι και Αραβες είναι οι μόνοι που μιλάνε ανοιχτά· οι μεν με καλλιτεχνικές αλληγορίες, οι δε με μάρκετινγκ του ανεγειρόμενου παρόντος».

Γυρνούσα έκθαμβος στο «καλλιτεχνικό» περίπτερο του Ντουμπάι, κυκλωμένος από μακέτες κτιρίων και διαφημίσεις χλιδής, διαφημίσεις ενός μέλλοντος που ήδη είχε καταφθάσει αγέρωχο και φουριόζικο· στους τοίχους διάβαζα τις μεγάλες μουσειακές φίρμες και τα βαριά ονόματα των κιουρέιτορ και των θεωρητικών τέχνης (θυμάμαι την αριστερή Κατρίν Νταβίντ), το παράρτημα του Λούβρου, τη φουάρ του Ντουμπάι· σοβαροφανείς συνεντεύξεις Δυτικών θεωρητικών και αρτ μάνατζερ σε κελεμπιοφόρους TV hosts για τις οικουμενικές αξίες του Πρότζεκτ Ντουμπάι· έβλεπα την παρηκμασμένη Ευρώπη να σπεύδει στον Κόλπο για να αρπάξει κοψίδια, κόκαλα και πετροδολάρια, εν ονόματι της νέας επιχειρηματικότητας, της παγκοσμιοποίησης και της πολυπολιτισμικότητας· έβλεπα τις νεαρές πλούσιες Αράβισσες με τα τσαντόρ και τα φορτία κοσμημάτων, με τα πανάκριβα κορεάτικα γκάτζετ, με τα iPhone και τα ιταλικά γοβάκια, έβλεπα τον Θαυμαστό Γενναίο Κόσμο του άοσμου χρήματος και της κερδοσκοπίας και της τέχνης που τα υπηρετεί.

Ηταν ίσως η πιο αυθεντική εμπειρία της 53ης Μπιενάλε Βενετίας. Ο δυτικός κόσμος αποίκιζε το φαντασιακό του αραβικού κόσμου με χλιδή και τέχνη, και τα σεϊχάτα του πετρελαίου ανταπέδιδαν τον αποικισμό, στήνοντας funds, εξαγοράζοντας τράπεζες και εμβληματικές επιχειρήσεις, αγοράζοντας πανάκριβα, υπερπληθωρισμένα, αποδοχή, κύρος, χλιδή και δισκία συμπυκνωμένης ιστορίας τέχνης. Στην καρδιά της μεγαλύτερης και ιστορικότερης έκθεσης τέχνης διεθνώς, η τέχνη υποκλινόταν και υποτασσόταν στην αγορά· μάλλον σε μια υπόσχεση αγοράς αενάως ανθούσας και διαστελλόμενης.

Το ψυχανέμισμά μου, ενώπιον αυτής της λάμπουσας Δυστοπίας, με οδηγούσε προς την επιφυλακτικότητα, σε νοητική αναδίπλωση, σε καχυποψία: Τι μπορεί να αγοράσει το χρήμα; Το χρήμα του πετρελαίου, που πολλαπλασιάζεται με τους πολέμους, μπορεί να υψώσει τον μεγαλύτερο ουρανοξύστη, να χτίσει το μεγαλύτερο τεχνητό νησί αναψυχής στον πλανήτη, να πρασινίσει την έρημο, να γεννήσει νερό, να φέρει τον Παράδεισο επί της Γης; Αυτό είναι το Πρότζεκτ Ντουμπάι: Ο κόσμος του Τριμαλχίωνα στο Σατυρικόν του Πετρώνιου· ένας μετακορανικός παράδεισος. Μια προβολή του παρόντος χρήματος στο μέλλον, ένα ρήγμα στον χρόνο.

Αυτή η υπόσχεση αγοράς αποδείχθηκε κάλπικη. Πέντε μόλις μήνες από την επίδειξη ισχύος και real estate παραδείσων, το Ντουμπάι ρίχνει κανόνι 57 δισεκατομμυρίων και λαχταράει τις διεθνείς αγορές, αυτές που το αποθέωναν. Ουρανοξύστες, νησιά-φοίνικες, χιονοδρομικές πίστες, malls, όλα στον αέρα, χωρίς καύσιμο, στεγνά, χωρίς νερό. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες γυρεύουν τα δισεκατομμύριά τους, οι επενδυτές-ραντιέρηδες δαγκώνουν τους τραπεζίτες τους, τα χρηματιστήρια προβαίνουν σε τελετουργικές διορθώσεις και βυθίσεις, το θαύμα του Ντουμπάι ξεθωριάζει. Ενα ακόμη θαύμα των απορρυθμισμένων αγορών κυκλοφορούντος χρήματος θαμπώνει, αναβοσβήνει.

Ευρωπαίοι και Ελληνες μηχανικοί μαζεύουν τα λάπτοπ, Ασιάτες αναλώσιμοι εργάτες εκκενώνουν τα τολ και τα καράβια όπου κατέλυαν, οι πισίνες ξεραίνονται, τα τεχνητά χιόνια λιώνουν. Η επιγραφή «Πρότζεκτ Ντουμπάι» θα μείνει να αναβοσβήνει: εδώ, στις αρχές του 21ου αιώνα, με τους πολέμους και την τρομοκρατία να μαίνονται τριγύρω, στήθηκε το μεγαλύτερο θεματικό πάρκο της ιστορίας, η Αλ Βαβέλ - αλλά δεν αρκούσαν τα λεφτά.

Κάθε πραγματική κατανόηση είναι μια στιγμή ρήξης

Ημερομηνία δημοσίευσης: 21/10/2009

• next

Ποια μπορεί να είναι η ανάγνωση και η καλλιτεχνική αξία ενός ψηφιακού πίνακα του Χρηματιστηρίου με τις τιμές των μετοχών και ενός εικονικού πεδίου μάχης με διαμελισμένα σώματα στρατιωτών που παραπέμπει στην “αμερικάνικη νύχτα”; Ποια η σχέση και οι υπαινιγμοί του καλλιτέχνη-δημιουργού απέναντι σ' αυτά τα δύο “γεγονότα-εικόνες"; Ο καθηγητής στην ΑΣΚΤ Γιώργος Χαρβαλιάς, με την εικαστική του πρόταση η οποία τιτλοφορείται “Ο ορίζοντας των γεγονότων” και από χθες εκτίθεται στο υπόγειο γκαράζ του νεότευκτου πολιτιστικού κέντρου “Μιχάλης Κακογιάννης” (Πειραιώς 206), θεωρεί ότι τα δύο μέρη του έργου δουλεύουν ως μεγάλες, ρεαλιστικές αναπαραστάσεις του κόσμου. Αναπαραστάσεις οι οποίες οδηγούν τον θεατή στην πραγματική κατανόηση του κόσμου και κατά προέκταση σε μια στιγμή ρήξης με αυτόν. Η οργάνωση της έκθεσης, η οποία θα διαρκέσει μέχρι τις 5 Δεκεμβρίου, υπήρξε αφορμή για μια συνομιλία μαζί του.

* Κ. Χαρβαλιά πείτε μου καταρχήν πόθεν ο τίτλος «ορίζοντας των γεγονότων» ;

Πρόκειται για έναν ορίζοντα πολιτικών, με την ευρύτερη έννοια, γεγονότων που τόσο μέσα στον εκθεσιακό χώρο αλλά και σε συμβολικό επίπεδο λειτουργεί σαν ένας τοίχος. Είναι ουσιαστικά ένας τοίχος αδιέξοδου, είναι ο τοίχος του πραγματισμού ο οποίος ουδεμία σχέση έχει με τον ρομαντικό ορίζοντα των υπερβάσεων και του υψηλού. Το έργο αναπτύσσεται σε δύο μέρη: το ένα είναι ο πίνακας τιμών των μετοχών του Χρηματιστηρίου Αθηνών σε μια ημερομηνία του Ιουνίου του 2007 (μια εγκατάσταση ψηφιακών πινακίδων δηλαδή) και το άλλο αναφέρεται στη nuit americaine «την αμερικάνικη νύχτα» - με την αμφισημία του τίτλου που σημαίνει μια αμερικάνικη νύχτα έτσι όπως τη ζει ολόκληρος ο πλανήτης αλλά και μια τεχνητή νύχτα όπως λειτουργεί στην ορολογία του κινηματογράφου. Και τα δύο μέρη δουλεύουν ως μεγάλες αναπαραστάσεις του κόσμου, έτσι κι αλλιώς ανήκω στη σχολή των μεγάλων αφηγήσεων και ακριβώς αυτό το στοιχείο, το στοιχείο της αναπαράστασης, είναι που εμπλέκει έναν πραγματικό πίνακα του Χρηματιστηρίου Αθηνών με τις εικαστικές τέχνες σήμερα.

* Απέναντι σ’ όλο αυτό το αδιέξοδο εσείς παραμένετε ουδέτερος ή υπάρχει πολιτική διάσταση στη ματιά σας;

Παρότι θεωρώ ότι το έργο πρέπει να υπαινίσσεται τα πράγματα, θα έλεγα ότι στην πρότασή μου υπάρχει μια άμεση πολιτική στάση. Το έργο σχολιάζει μια δημόσια σφαίρα των πραγμάτων σε έναν απόλυτο σχεδόν βαθμό καθώς εστιάζει σ’ ένα καθολικό πρόβλημα και δεν εμπλέκεται καθόλου σε μερικότητες. Γιατί το λέω αυτό; Γιατί η μερικότητα ήταν ο κυρίαρχος χαρακτήρας της τέχνης των τελευταίων 15-20 χρόνων, σε υπερβολικό βαθμό μάλιστα, έτσι που μερικές φορές έφτανε να εξωραΐζει ένα διασπασμένο, ένα εξαρθρωμένο υποκείμενο. Αισθάνομαι ότι γι' αυτόν που θα δει την έκθεση γίνεται μια σαφής αναφορά στις τοιχογραφίες της ιστορίας της τέχνης είτε πρόκειται για βυζαντινές τοιχογραφίες, είτε για αρχαιοελληνικά γλυπτά, όπως τα γνωρίσαμε στους αρχαίους ναούς, είτε για τοιχογραφίες όπως η Γκερνίκα του Πικάσο ή εκείνες του Ντιέγκο Ριβέρα. Αισθάνομαι λοιπόν ότι το βίντεο αυτό είναι μια μεγάλη βιντεοτοιχογραφία, η οριζόντια διάσταση της οποίας ανοίγει αφηγηματικές διαστάσεις όπως ακριβώς συνέβαινε και στα έργα στα οποία προαναφέρθηκα.

* Ποια μπορεί να είναι η σχέση του πίνακα αξιών του χρηματιστηρίου και των καλλιτεχνικών αξιών;

Θα ονόμαζα αυτή τη σχέση ως μια σχέση απόλυτου ρεαλισμού, ο οποίος ουσιαστικά βλέπει την πραγματικότητα προκειμένου να την κατανοήσει. Ο κόσμος μάλλον θα ξαφνιάζεται στην έκθεση βλέποντας έναν πίνακα χρηματιστηρίου, θα αναρωτιέται πόσο μακριά μπορεί να είναι κάτι τέτοιο από το καλλιτεχνικό έργο. Κάθε πραγματική κατανόηση, κάθε συνείδηση είναι και μια στιγμή ρήξης, ανατροπής. Αυτό είναι ο ρεαλισμός και όχι αυτό που θεωρεί ο κόσμος, δηλαδή αναπαραστάσεις με την τεχνοτροπία του 18ου ή 19ου αιώνα.

* Θεωρείτε ότι μέσα από την κατανόηση του κόσμου επέρχεται και η ρήξη με αυτόν;

Δημιουργούνται οι προϋποθέσεις μιας ρήξης, γιατί η κατανόηση του κόσμου δηλώνει ένα συγκροτημένο υποκείμενο.

* Θα ήταν ευχής έργο να συμβαίνει αυτό που λέτε, αλλά τα πράγματα είναι μάλλον πιο πολύπλοκα…

Έχετε δίκιο: άλλωστε η τέχνη δεν έχει ως αποστολή να μιλήσει για όλα τα επιμέρους πράγματα που συμβαίνουν στον κόσμο, κάθε άλλο. Γι' αυτό και εστιάζει σε ένα πράγμα, και από αυτή την άποψη αυτό που την ενδιαφέρει είναι μια μερικότητα. Μερικότητα είτε προσωπική είτε δημόσια, η οποία έχει τη δυναμική να αποτελέσει μια κοσμοεικόνα. Άρα να συνδέσει το επιμέρους με κάτι καθολικότερο. Εάν αυτό συμβεί, τότε παύει να είναι ένα μερικό και απομονωμένο. Τότε μετατρέπεται σε ένα “μερικό” που αφορά όλους, και αντανακλά την πολυπλοκότητα των διασυνδέσεων για την οποία μιλήσατε.

* Πώς κατά τη γνώμη σας κρίνεται ένα έργο τέχνης;

Πέρα από τις σαφείς δηλώσεις και τους υπαινιγμούς που ορίζει το έργο το οποίο προτείνω σήμερα, πέρα από τα συμβολικά περιεχόμενα που είναι ευανάγνωστα -ηθελημένα ευανάγνωστα- γιατί παλιότερα ήταν ταμπού το να μιλάς ευθέως για τα πολιτικά πράγματα, ήταν ένας κανόνας του μοντερνισμού να τα υπαινίσσεσαι πολύ διακριτικά. Σήμερα λοιπόν που όλα λέγονται θα ήταν μάλλον υποκρισία να κρατήσει κανείς αυτή τη στάση. Μολονότι πολλοί καλλιτέχνες έχουν κατηγορηθεί για την ευθεία σχέση και το σχολιασμό τους για τα πολιτικά πράγματα, νομίζω ότι δεν έχει κανείς παρά να κοιτάξει αυτήν την πραγματικότητα, πολύ περισσότερο μάλιστα όταν αυτό ορίζεται από την ίδια την προσωπική του στάση. Εκείνο λοιπόν που έχει καθοριστική σημασία είναι όχι τόσο τα συμβολικά περιεχόμενα, γιατί αυτό είναι εύκολο (να θυμηθούμε εδώ αυτό που έχει πει ο Μανόλης Αναγνωστάκης, “μας έχει φάει η θεματογραφία …”), αλλά οι συμβολικές λειτουργίες, δηλαδή η σύνταξη του έργου τέχνης. Άρα η γλώσσα του, η ανταπόκριση σε σχέση με τη γλώσσα. Εκεί τελικά κρίνεται ένα έργο και αυτή είναι η πιο ισχυρή του διάσταση, δηλαδή η υλική του παρουσία μέσα στο χώρο, κάτι που εγώ ονομάζω “οπτικό κλονισμό”. Το έργο λοιπόν κρίνεται ακριβώς στις συμβολικές λειτουργίες, δηλαδή στη σύνταξή του, στην αναφορά του στο ειδικό πεδίο όπου εντάσσεται, το οποίο ωστόσο δεν το απομονώνει, δεν το ακρωτηριάζει από τις συνδέσεις του με τον ευρύτερο κοινωνικό χώρο.

ΜΕΓΑΛΗ ΠΤΩΣΗ ΣΕ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΕΣ, ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΣΤΙΣ ΓΚΑΛΕΡΙ

Η κρίση χτυπάει την τέχνη και «λογικεύει» τις τιμές

Της Μαίρης Αδαμοπούλου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Τρίτη 17 Μαρτίου 2009

Έως και 42% (σε σχέση με πέρυσι) εκτιμάται η πτώση του τζίρου στην αγορά της τέχνης, γεγονός που αλλάζει το προφίλ των αγοραστών, αλλά και τις προτιμήσεις τους
Έως και 42% κάνει βουτιά ο δείκτης του τζίρου στις δημοπρασίες ελληνικών έργων τέχνης, καθώς οι κραδασμοί από τη διεθνή οικονομική κρίση έχουν αντίκτυπο και στο χρηματιστήριο της τέχνης. Οι συλλέκτες κάνουν ένα βήμα πίσω. Και οι φιλότεχνοι ψάχνουν για έργα νεώτερων καλλιτεχνών σε καλές τιμές. Βέβαια την ώρα που έργα με υπογραφές του Άντι Γουόρχολ και του Φράνσις Μπέικον μένουν στα αζήτητα σε διεθνείς δημοπρασίες, τα «βαριά» χαρτιά της ελληνικής τέχνης εξακολουθούν να κάνουν ρεκόρ - βεβαίως, σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα.

«Είναι λογικό να υπάρχει πτώση, καθώς η τέχνη αποτελεί είδος πολυτελείας», εκτιμά ο χρηματιστής και συλλέκτης Ζαχαρίας Πορταλάκης. «Πρόκειται στην ουσία για ύφεση της φούσκας των και όχι των πωλήσεων. Μπαίνει τέλος σε μια άναρχη κατάσταση που επικρατούσε στην αγορά», λέει στα «ΝΕΑ» ο δημοπράτης Πέτρος Βέργος. «Κατά μέσο όρο η πτώση κινείται στο 30%. Εκείνο που κρατάει ακόμη τις τιμές είναι η μοναδικότητα της τέχνης. Υπάρχει πάντως ακόμη ένα περιθώριο πτώσης 10-20%», εκτιμά ο κ. Πορταλάκης. «Όλοι είναι μουδιασμένοι. Κινούνται οι καλοί καλλιτέχνες με λογικές τιμές. Όταν πρόκειται για μεγάλα και ακριβά έργα, ο κόσμος το ξανασκέφτεται», λέει Δάφνη Ζουμπουλάκη, της ομώνυμης γκαλερί στο Κολωνάκι.

«Η τάση είναι φτηνά και καλά» προσθέτει η Αγγελική Αντωνοπούλου της ομώνυμης γκαλερί στου Ψυρή. «Η κρίση έχει χτυπήσει κυρίως τα παλιά και τα ακριβά. Ο κόσμος στρέφεται σε νέους καλλιτέχνες που είναι και οι πιο οικονομικοί», προσθέτει και παρατηρεί πως στις γκαλερί δεν παρατηρείται πτώση σε σχέση με πέρυσι, ενώ και οι δύο γκαλερίστες δεν διαπιστώνουν «παζάρια» στις τιμές πέρα από ένα καθιερωμένο ποσοστό έκπτωσης, κάτι που γινόταν πάντα.

Αλλαγή όμως δεν υπάρχει μόνο στις προτιμήσεις, αλλά και στο αγοραστικό κοινό. «Έφυγε από το παιχνίδι μεγάλος αριθμός εφοπλιστών και χρηματιστών. Παλιά έδιναν και 2.000 ευρώ παραπάνω για να αποκτήσουν αυτό που θέλουν. Σήμερα όχι», δί νει το στίγμα ο κ. Βέργος. «"Καβούρια" έβαλαν στην τσέπη κυρίως τα μεγάλα πορτοφόλια, που έπαθαν και τις μεγάλες ζημιές. Οι μεσαίοι κινούνται πιο άνετα», εξηγεί η κ. Αντωνοπούλου. «Οι συλλέκτες πάντως είναι πιο μαζεμένοι, καθώς κάνουν αγορές με στρατηγική», επισημαίνει η κ. Ζουμπουλάκη.

Τα ρεκόρ παρ΄ όλα αυτά εξακολουθούν να προκαλούν ίλιγγο, με πρόσφατο παράδειγμα την «Άφιξη του Καραϊσκάκη στο Φάληρο» του Κωνσταντίνου Βολανάκη που πωλήθηκε στην τιμή των 1,970 εκατ. ευρώ τον Νοέμβριο από τους Sotheby΄s. «Οι σπουδαίες τιμές εξακολουθούν να επιτυγχάνονται για σπάνια έργα εξαιρετικής ποιότητας και προέλευσης», λέει ο εκπρόσωπος του οίκου στην Ελλάδα, Κωνσταντίνος Φράγκος.

Στις δύσκολες εποχές είναι αρκετοί εκείνοι που αντιμετωπίζουν τα έργα τέχνης ως επένδυση. Είναι όμως ασφαλής; «Θα συνιστούσα επιλεκτικές αγορές μόνο εφόσον βασίζονται σε αυστηρά κριτήρια και μακροχρόνιο επενδυτικό προσανατολισμό. Η επιδείνωση της κρίσης και των αγορών θα δώσει νέες επενδυτικές ευκαιρίες», απαντά ο Ζαχαρίας Πορταλάκης.

Αν και η κρίση δεν έχει χτυπήσει τόσο δυνατά την πόρτα των ελληνικών γκαλερί, εκείνες παίρνουν τα μέτρα τους. «Παραμένουμε ψύχραιμοι. Αν χρειαστεί όμως σκεφτόμαστε τη μείωση έξτρα εξόδων, προσωπικού και τη διεξαγωγή εκθέσεων χωρίς μεγάλο κόστος παραγωγής, υπό την προϋπόθεση πως δεν πέφτει η ποιότητα», λέει η Δάφνη Ζουμπουλάκη.

Ποιοι πλήττονται περισσότερο από την κρίση; «Κυρίως οι 40ρηδες και 50ρηδες καλλιτέχνες που είχαν αποκτήσει όνομα χάρη σε στοκαδόρους - συλλέκτες που είχαν αγοράσει πολλά έργα τους. Όταν λοιπόν οι στοκαδόροι τους δεν μπορούν να τους στηρίξουν πλέον στις δημοπρασίες, οι τιμές αναγκαστικά θα πέσουν», εκτιμά ο Πέτρος Βέργος.

Τι θα αφήσει πίσω της η κρίση; «Περιμένουμε να εκλογικευτούν οι υπερβολικές τιμές των έργων που δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια και να προσαρμοστούν γενικά οι τιμές σε χαμηλότερα επίπεδα», εκτιμά ο Ζαχαρίας Πορταλάκης. «Είναι ευκαιρία να ξεκαθαρίσει η ήρα από το στάρι και να ξεφουσκώσουν οι φούσκες του μάρκετινγκ. Και οι καλλιτέχνες θα καταλάβουν πια πως το κακό έργο δεν πουλάει», πιστεύει η Αγγελική Αντωνοπούλου.


«Αγοράζουν τέχνη, όπως το χρυσό»

Την άλλη όψη του θέματος επισημαίνει ο ζωγράφος και ακαδημαϊκός Δημήτρης Μυταράς. «Σε περιόδους κρίσης υπάρχει μεγάλη ζήτηση για έργα τέχνης, όπως και για χρυσό. Υπό την προϋπόθεση πως το έργο φέρει την υπογραφή κάποιου καταξιωμένου καλλιτέχνη, ώστε ο αγοραστής να αισθάνεται εγγύηση για την επένδυση των χρημάτων του. Παλαιότερα επέλεγαν την αγορά ακινήτων, αλλά επειδή και αυτή η αγορά έχει ξεπέσει, ο κόσμος στρέφεται στην τέχνη. Προσωπικά έχω επιλέξει εδώ και ενάμιση χρόνο να μην πουλάω έργα. Παρ΄ όλα αυτά καθημερινά έχω τουλάχιστον μια αίτηση για αγορά έργου. Και επειδή δεν δίνω, παρατηρώ ότι έχουν αρχίσει να μεταπωλούνται και μάλιστα σε διπλάσια τιμή».


«Στην Ευρώπη είναι ακόμη χειρότερα»

«Εδώ έχουμε και τη νοοτροπία "όταν ξοδέψω και την τελευταία μου δεκάρα θα δω τι θα κάνω".

Έξω, στην Ευρώπη, τα πράγματα έχουν σφίξει πολύ», παρατηρεί η Δάφνη Ζουμπουλάκη.

Πρόσφατη δημοπρασία σύγχρονης τέχνης των Christies στο Λονδίνο το αποδεικνύει άλλωστε, καθώς 26 από τα 47 έργα έμειναν απούλητα. Τις πταίει; «Έφυγαν από το παιχνίδι οι Ρώσοι, που πολλοί δημοπράτες τους είχαν κοροϊδέψει.

Έσκασε και η αμερικανική φούσκα, οπότε το αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο», λέει ο Πέτρος Βέργος.


Συμβουλές προς αγοραστές

(από τον συλλέκτηχρηματιστή Ζαχαρία Πορταλάκη)

1Αν δεν γνωρίζουμε, επιλέγουμε μόνον έργα που να μπορούμε να ζήσουμε μαζί τους 2 Αγοράζουμε καταξιωμένους καλλιτέχνες 3Συμβουλευόμαστε ειδικούς όταν πρόκειται να επενδύσουμε μεγάλα ποσά

Η Αγορά ΄Εργων Τέχνης

Απο το Περιοδικό ΧΡΗΜΑ

Την τελευταία περίοδο στα ήδη υπάρχοντα δημοφιλή προϊόντα των χρηματοοικονομικών αγορών (μετοχές, νομίσματα, παράγωγα, εμπορεύματα κλπ.) έχει προστεθεί ένα ακόμη: η Αγορά ΄Εργων Τέχνης. Ωστόσο η παραπάνω Αγορά είναι σχετικά παλιά. Μετά από μια υποτονική περίοδος η συγκεκριμένη Αγορά προσφέρει υψηλές επιδόσεις. Ειδικότερα, ο διεθνής οίκος Christies ανακοίνωσε για το 2004 αύξηση των πωλήσεων του κατά 25% φθάνοντας τα 2,5 δις δολλάρια ενώ ο Sotheby�s τα 2,7 δις δολάρια με παράλληλη αύξηση κατά 59% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Παράλληλα υπάρχει μεγαλύτερη ρευστότητα σε αυτή την αγορά αφού αυξάνονται τόσο οι δημοπρασίες όσο και το συναλλακτικό ενδιαφέρον σε αυτές.
Συγκεκριμένα, παρατηρώντας το γράφημα του δείκτη Artprice Global (γράφημα 1) διαφαίνεται ότι οι τιμές των έργων τέχνης την τελευταία πενταετία έχουν εκτοξευθεί σε πολύ υψηλά επίπεδα γεγονός που καθιστά την συγκεκριμένη αγορά ένα επιπλέον «όπλο» στην επενδυτική φαρέτρα κάθε διαχειριστή χαρτοφυλακίου.
Ιστορικά η επένδυση σε έργα τέχνης αφορά μια τάση επιστροφής στις εμπράγματες αξίες όταν η εμπιστοσύνη σε διαπραγματεύσιμους τίτλους στα χρηματιστήρια (π.χ. μετοχές) περιορίζεται. Στατιστικά η έντονα ανοδική πορεία των τιμών σε έργα τέχνης πραγματοποιείται κοντά στο τέλος της ανοδικής κούρσας των μετοχών. Επιπλέον, ο προσανατολισμός στα έργα τέχνης ακολουθεί χρονικά, με υστέρηση, την έντονη αύξηση των τιμών στα ακίνητα και συντελείται λίγο αργότερα από την κίνηση των εμπορευμάτων.
Η συγκεκριμένη αγορά «κινείται» τόσο από τους συλλέκτες (όπως Saatchi, Wynn, Δ. Ιωάννου, Cohen κλπ.) όσο και από τους επενδυτές. Αποτέλεσμα της αυξημένου ενδιαφέροντος για επενδύσεις σε έργα τέχνης είναι η δημιουργία των πρώτων art funds. Τα art funds είναι χαρτοφυλάκια που επενδύουν στις διάφορες μορφές τέχνης. Ωστόσο η επένδυση στην τέχνη δεν είναι νέα. Το συνταξιοδοτικό ταμείο των βρετανικών σιδηροδρόμων κατά το 1974 επένδυσε σε χαρτοφυλάκιο που περιλάμβανε έργα τέχνης περισσότερα από 75 εκατ. δολλάρια το οποίο και ρευστοποίησε στην διάρκεια της κρίσης του 1990 με μέση ετήσια απόδοση μεγαλύτερη κατά 13% από την αντίστοιχη του μετοχικού της χαρτοφυλακίου. Πρόσφατα, στην Μ. Βρετανία και τις ΗΠΑ ανακοινώθηκε η δημιουργία τριών νέων art funds. Για το 2005 η εταιρία Fernwood Art Investment με έδρα την Νέα Υόρκη σκοπεύει να δημιουργήσει αμοιβαία κεφάλαια που θα διαχειρίζονται επενδυτικά χαρτοφυλάκια έργων τέχνης. Οι περισσότερες τράπεζες στην Αμερική διαθέτουν γραφείο συμβούλων για επενδύσεις σε έργα τέχνης. Η τάση αυτή στην Αμερική εισήλθε από την Γηραιά Ηπειρο ένα χρόνο περίπου νωρίτερα.
Η αναπτυσσόμενη, πλέον, αγορά έργων τέχνης λειτουργεί σε όρους των άλλων αγορών (μετοχών, νομισμάτων, εμπορευμάτων, κλπ.) αλλά με κάποιες ιδιομορφίες. Ως επένδυση θεωρείται σημαντικά αποδοτική. Οι παράγοντες που την επηρεάζουν είναι κατά τεκμήριο μακροοικονομικοί (επιτόκια, πληθωρισμός κλπ). Παράλληλα η συγκεκριμένη αγορά λειτουργεί στα πλαίσια του παγκόσμιου οικονομικού κύκλου (ανοδικός κύκλος, ύφεση). Οι διάφοροι εξωγενείς παράγοντες όπως παγκόσμιες καταστροφές, πλημμύρες, σεισμοί, πολέμοι, εισβολές, τρομοκρατικές απειλές επηρεάζουν ευθέως την αγορά έργων τέχνης. Μια μικρή αναδρομή σε περιόδους υψηλής οικονομικής ανάπτυξης και παράλληλης ανάπτυξης της συγκεκριμένης αγοράς θα μας πείσει για την άμεση αλληλεξάρτηση τους. Μια καλή οικονομική συγκυρία δίνει την ρευστότητα στην εν λόγω αγορά με τρόπο που αυξάνεται η ζήτηση των έργων και οι πωλητές έργων να φέρνουν στην αγορά νέα έργα. Παράλληλα η περιορισμένη προσφορά έργων αυξάνει τις τιμές και πυροδοτείται η ανοδική διαδικασία της αγοράς.
Οι εξελίξεις, λοιπόν, στις υπόλοιπες αγορές επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την αγορά έργων τέχνης. Επιπρόσθετα, η αγορά συναλλάγματος έχει σημαντικό ρόλο δεδομένου ότι π.χ. η σημαντική αύξηση του ευρώ έναντι του δολλαρίου που συντελείται τα τελευταία έτη αυξάνει την ελκυστικότητα των έργων τέχνης που δημοπρατούνται στην Αμερική προς όφελος των ευρωπαίων συλλεκτών και επενδυτών. Επιπλέον, οι προσδοκίες για διατήριση ή όχι της ανοδικής τάσης των τιμών συντηρούν ή όχι το επενδυτικό ενδιαφέρον.
Βασικό Χαρακτηριστικό της Αγοράς ΄Εργων Τέχνης είναι η «επικράτηση» σε οικονομικό επίπεδο των παλαιών ζωγράφων που ονομάζονται κωδικοποιημένα Old Masters (Ενδεικτικός Πίνακας 1). Η σπανιότητα και ο περιορισμένος αριθμός των έργων τους (αντιστοιχεί πολύ μικρό κομμάτι της εν λόγω αγοράς) παρά το γεγονός ότι καλύπτουν πολλά χρόνια ζωγραφικής, πολλά καλλιτεχνικά κινήματα � σχολές, τεχνοτροπίες, συνετέλεσαν τόσο στην συγκράτηση των τιμών τους σε υψηλά επίπεδα ακόμα και σε περίοδο παγκόσμιας ύφεσης.
Αξιοπρόσεκτο νέο χαρακτηριστικό της παρούσας συγκυρίας της αγοράς έργων τέχνης είναι η αυξημένη ζήτηση για έργα «νέων καλλιτεχνών» (γεννημένοι μετά το 1940). Τα έργα των «νέων καλλιτεχνών» διαπραγματεύονται σε τιμές κάτω από τα 10.000 δολλάρια, γεγονός που παρέχει τη δυνατότητα για δυναμικότερη αύξηση των τιμών των έργων αυτών. Η παραπάνω προοπτική είναι καταλυτική διότι προσφέρει επιπλέον ρευστότητα στην αγορά. Αυτό γίνεται γιατί τα έργα των «νέων καλλιτεχνών» έχουν χαμηλότερες τιμές από τους κλασικούς όπως ο Πικάσο. Συνεπώς, εισέρχονται στην συγκεκριμένη αγορά νέοι επενδυτές � συλλέκτες με χαμηλότερη οικονομική δυνατότητα και εν ολίγοις το μέγεθος της αγοράς αυξάνεται.
’λλο χαρακτηριστικό η αύξηση των αγοραστών από τις Ασιατικές Χώρες (κυρίως Κίνα) όπου η ανερχόμενη αστική τάξη δαπανά χρήματα, μανιωδώς, σε έργα τέχνης της Δύσης.
Επιπλέον, χαρακτηριστικό της Αγοράς ΄Εργων Τέχνης είναι ότι και αυτή, όπως η αγορά μετοχών, έχει τα δικά της �blue chips�. Στην προσκείμενη περίπτωση υπάρχουν τάσεις � μόδες οι οποίες αφορούν σχολές τέχνης (Πίνακας 2). Παρατηρώντας τον παρακάτω πίνακα διαπιστώνουμε ότι σύμφωνα με το Artprice την μεγαλύτερη αύξηση σε επίπεδο ζήτησης και τιμών κατά την περίοδο 1990 � 2004 παρουσίασαν η σχολή του Hudson River (+248%), ο Αμερικανικός Εξπρεσσιονισμός (+164%), η Pop Art (+123%) και η Αμερικανική Αφηρημένη Τέχνη (+85%).
Όπως εκτιμά η Art Market Research, οι τιμές των έργων τέχνης των ακριβοτέρων καλλιτεχνών έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 1996. Αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί και το 2005. Παράλληλα, η Artnet προβλέπει ότι περισσότερα από 20 δις δολάρια θα επενδυθούν και φέτος στην αγορά έργων τέχνης.
Αναφορικά με την εξέλιξη των τιμών των Ελληνικών έργων τέχνης τα αποτελέσματα είναι εξαιρετικά. Συγκεκριμένα, μέσα στο Μάϊο πραγματοποιήθηκαν τρεις δημοπρασίες. Η πρώτη των Bonhams έγινε στον Λονδίνο και συγκέντρωσε 2 εκατ ευρώ (έργα Παρθένη, Οικονόμου, Τσαρούχη, Χαλεπά, Τέτση κλπ).
Η δεύτερη δημοπρασία των Sotheby�s στο Λονδίνο συγκέντρωσε 4,2 εκατ ευρώ (έργα Λύτρα, Βολανάκη, Παρθένη κλπ). Η τρίτη δημοπρασία του Πέτρου Βέργου πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα και συγκέντρωσε 683 χιλ ευρώ (έργα Μαλέα, Γύζη, Προσαλέντη Κόντογλου κλπ).
Παραλληλα με την Ελληνική Τέχνη νέα ρεκόρ τιμών γνωρίζει και η Ινδική Τέχνη αφού στις δημοπρασίες που διοργανώθηκαν από τους Christie�s και Sotheby�s στην Ν. Υόρκη όλοι οι πίνακες προς πώληση βρήκαν ενθουσιώδεις αγοραστές.
Σύμφωνα με την εφημερίδα «Καθημερινή» περίπου εκατό μεγάλοι συλλέκτες στην Ελλάδα είναι πελάτες private banking τραπεζών και έχουν επενδύσει σε έργα τέχνης συνολικής αξίας άνω των 10 εκατ ευρώ. Τα private banking τραπεζών προσφέρουν, πλέον, επενδύσεις σε έργα τέχνης και περιλαμβάνουν υπηρεσίες πραγματογνωμοσύνης, εκτίμησης, συντήρησης, παρουσίασης, ασφαλιστικές καλύψεις, νομικές υπηρεσίες, χορήγηση δανείων κλπ.
Η επένδυση σε έργα τέχνης αποτελεί στοιχείο διασποράς του κινδύνου. Ο επενδυτής που μπορεί να είναι ένα μεμονωμένο άτομο αλλά και μια επιχείρηση λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο και την απόδοση και μετά αποφασίζει αν θα αναλάβει ή θα απορρίψει το επενδυτικό έργο το οποίο και εξετάζει. Οι επιχειρήσεις, λοιπόν, αλλά και οι επενδυτές κατανέμουν τα κεφάλαιά τους σε διαφορετικές επενδύσεις. Η διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου γενικώς, επιτυγχάνεται μέσω της συμμετοχής πολλών και διαφορετικών επενδυτικών επιλογών στο χαρτοφυλάκιο. Καθώς προσθέτουμε επενδυτικά στοιχεία όπως έργα τέχνης στο χαρτοφυλάκιο, ο συνολικός κίνδυνος μειώνεται. Ο στόχος αυτής της διαφοροποίησης είναι η μείωση του κινδύνου που συνεπάγονται τα επενδυτικά έργα και η ταυτόχρονη διατήρηση της μέσης απόδοσης σε επιθυμητά επίπεδα. Αντικειμενικός στόχος της διαφοροποίησης δεν είναι να ελαττωθεί η διασπορά ανά περιουσιακό στοιχείο, αλλά να επιτευχθεί ο καλύτερος συνδυασμός των αποδόσεων και των κινδύνων.
Η επένδυση σε έργα τέχνης οδηγεί σε εξομάλυση του συνολικού ρίσκου, αφού συνήθως συσχετίζεται αρνητικά με άλλα επενδυτικά προϊόντα όπως οι μετοχές τα ομόλογα κλπ. Στην περίπτωση αυτή, ο κίνδυνος του χαρτοφυλακίου δεν εξαρτάται μόνο από τις επιμέρους αξίες των επενδύσεων αλλά και από την μεταξύ τους σχέση. Τα περισσότερα επενδυτικά μέσα (π.χ. μετοχές) από μόνες τους μεταβάλλονται περισσότερο από την αγορά (δείκτες), αυτό σημαίνει ότι το ρίσκο του χαρτοφυλακίου δεν αντιπροσωπεύεται από το σωρρευμένο ρίσκο των μεμονωμένων ενεργητικών. Αυτό επίσης σημαίνει ότι το ρίσκο ελαττώνεται με την διαφοροποίηση του χαρτοφυλακίου, την αύξηση δηλ. του αριθμού των αξιών που περιλαμβάνονται στο χαρτοφυλάκιο.
Μειονέκτημα για την αγορά των έργων τέχνης είναι έλλειψη ρευστότητας που χαρακτηρίζει την αγορά. Η αγορά αυτή παρά το γεγονός ότι συνδέεται με την πορεία των άλλων (μετοχές, ομόλογα, εμπορεύματα, νομίσματα κλπ.) έχει την την δική της αυτοτελή δυναμική. Επομένως παρά το γεγονός ότι επηρεάζεται από την γενικότερη οικονομική συγκυρία έχει και τα δικά της εγγενή χαρακτηριστικά που έχουν να κάνουν με την παγκόσμια κουλτούρα, την ροπή προς την τέχνη, το επίπεδο του πολιτισμού αλλά και της «μόδας» που κυριαρχεί την κάθε περίοδο. Παρόλο αυτά, η αγορά αυτή μοιάζει με την αγορά των εμπορευμάτων στο εξής χαρακτηριστικό: σε περιόδους οικονομικής καχεξίας τα έργα τέχνης αντιπροσωπεύουν εμπράγματες αξίες που διατηρούν την καλλιτεχνική τους αξία και την αξία χρήσης τους ως πολιτιστικά έργα.
Εκτός από τα οικονομικά οφέλη η Τέχνη μας φέρνει πιο κοντά στο κόσμο, τα όνειρα, τις ιδέες και τις ευαισθησίες των προικισμένων...
Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» Περιοδικό «Εψιλον», σελ 92-93, 20 Φεβρουαρίου 2005
Εφημερίδα «Καθημερινή», Επενδύσεις, Κυριακή 25 Απριλίου 2004, σελ 17
Εφημερίδα «Ελευθεροτυπία», Οικονομία, 9 Ιανουαρίου 2005, σελ 6
Εφημερίδα «Καθημερινή», Κυριακή 29 Μαϊου 2005, σελ 15
Βούλγαρη, Ε., Παπαγεωργίου, «Χρηματιστήριο αξιών και χρηματιστήριο παραγώγων», Σύγχρονη Εκδοτική, ΑΘΗΝΑ 1999
ΠΕ Πετράκης «Αποτίμηση Κινδύνου και Επενδύσεων» Τόμος Α, Αξιολόγηση και Ανάλυση Επενδυτικών Αποφάσεων, Εκδόσεις ΕΚΠΑ

Δυο χρόνια πριν

Εντυπωσιακή χρονιά το 2007 για τους μεγάλους οίκους δημοπρασιών

Νέα γεωγραφία στο χρηματιστήριο της τέχνης

Παρασκευη, 18 Ιανουαριου 2008 07:00

Στα 71,7 εκατ. δολάρια «σκαρφάλωσε» η τιμή του πίνακα «Green Car Crash» του Άντι Γουόρχολ, σε δημοπρασία του οίκου Christie's.

Για την αγορά της τέχνης το 2007 ήταν μια ακόμα εντυπωσιακή χρονιά, καθώς συλλέκτες από την Ασία, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ «κυνήγησαν» τα πιο ακριβά έργα του κόσμου, χωρίς να αφήσουν τις αναταράξεις στις διεθνείς πιστωτικές αγορές να τους επηρεάσουν.

Το καλυμμένο με διαμάντια κρανίο του Ντάμιεν Χιρστ.

Η ασιατική τέχνη και οι αγοραστές της τράβηξαν τα περισσότερα βλέμματα. Η οικονομική άνθηση στην Ασία συνέβαλε στην καθιέρωση του Χογκ Κογκ ως σημαντικού κέντρου για το εμπόριο τέχνης. Οι πωλήσεις δεν περιορίστηκαν στα παραδοσιακά αντικείμενα από νεφρίτη ή τα πορσελάνινα βάζα της δυναστείας Μινγκ. Ήταν μια πολύ καλή χρονιά και για τη σύγχρονη τέχνη της ηπείρου.

Ο Χένρι Βελτ, ειδικός στρατηγικής στο εμπόριο τέχνης, εκτιμά ότι η αγορά των δημοπρασιών θα συνεχίσει να μετατοπίζεται προς ανατολάς. «Η στροφή στην Ασία είναι πραγματική, ισχυρή και θα κρατήσει, καθώς αντανακλά την έκρηξη σε επίπεδο πλούτου αλλά και δημογραφίας» λέει ο Βελτ.

Το Λονδίνο επίσης θεωρείται πιο «βολικό» από τη Νέα Υόρκη για τους συλλέκτες της Ευρώπης, της Ρωσίας και της Μέσης Ανατολής.

Ο οίκος δημοπρασιών Sotheby's ανακοίνωσε ότι οι πωλήσεις του πέρσι άγγιξαν τα 5 δισ. δολάρια, αυξημένες κατά 39% από το 2006. Οι πωλήσεις των έργων σύγχρονης τέχνης ειδικότερα ανήλθαν στα 1,3 δισ. δολάρια το 2007, έχοντας διπλασιαστεί σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Εξ αυτών τα 1,1 δισ. δολάρια αντιστοιχούν σε πωλήσεις έργων του ιμπρεσιονισμού και της μοντέρνας τέχνης. Πρόκειται για αύξηση της τάξης του 24% σε σχέση με πέρσι. Εντυπωσιακή ήταν η ζήτηση και των κοσμημάτων που δημοπρατήθηκαν. Ο οίκος άντλησε το 2007 281,8 εκατ. δολάρια από τις πωλήσεις τους, 44% περισσότερα από την προηγούμενη χρονιά.

Ο πίνακας του Μαρκ Ρόθκο «White Center (Yellow, Pink and Lavender in Love)».

Ο ανταγωνιστικός οίκος Christie's International PLC είχε ακόμη ψηλότερες πωλήσεις. Ανήλθαν στα 6 δισ. δολάρια, αυξημένες κατά 30% σε σχέση με το 2006.

Μπορεί ο Christie's να κράτησε τα πρωτεία στις πωλήσεις, ο Sotheby's όμως ήταν ο οίκος δημοπρασιών που κατάφερε να πετύχει την υψηλότερη τιμή για έργο σύγχρονης τέχνης. Αγοραστής, που διατήρησε την ανωνυμία του, απέκτησε τον πίνακα ζωγραφικής «White Center (Yellow, Pink and Lavender in Love)» του Μαρκ Ρόθκο έναντι 72,8 εκατομμυρίων δολαρίων. Ο οίκος Christie's, από την άλλη, πούλησε τον πίνακα «Green Car Crash» του Άντι Γουόρχολ έναντι 71,7 εκατομμυρίων δολαρίων.

Εκτός δημοπρασιών, ομάδα επενδυτών φέρεται να έχει καταβάλει 100 εκατομμύρια δολάρια για το καλυμμένο με διαμάντια κρανίο του Ντάμιεν Χιρστ, το οποίο φέρει τον τίτλο «For the Love of God».

Οι συλλέκτες εμφανίστηκαν «δύστροποι» μόνο μία φορά φέτος, όταν πίνακας του Βίνσεντ Βαν Γκογκ με αρχική τιμή 35 εκατ. δολαρίων έμεινε απούλητος σε δημοπρασία του Sotheby's. Την επομένη οι μετοχές του διεθνούς οίκου κατρακύλησαν περίπου 30% στα 35,84 δολάρια, για να ανακάμψουν ελαφρά τους επόμενους μήνες.

Ο πίνακας του Βίνσεντ Βαν Γκογκ «Wheate Fields» έμεινε τελικά απούλητος.

Ασιάτες και δυτικοί συλλέκτες -μαζί με κερδοσκόπους επενδυτές- ταξίδεψαν ως το Χογκ Κογκ (ή και κατέθεσαν τις προσφορές τους εξ αποστάσεως) για έργα του Γιου Μιντζούν και άλλων. Οι πωλήσεις του Christie's στο Χογκ Κογκ ανήλθαν πέρσι στα 466 εκατ. δολάρια, αυξημένες κατά 28% σε σχέση με το 2006. Το ενδιαφέρον των αγοραστών προσέλκυσε περισσότερο από κάθε άλλο έργο ο πίνακας του Γιου Μιντζούν «Execution», εμπνευσμένος από τα αιματηρά γεγονότα της Τιεν Αν Μεν. Πουλήθηκε έναντι 2,9 εκατ. στερλίνων ή 5,8 εκατ. δολαρίων σε δημοπρασία του Sotheby's στο Λονδίνο- μία ακόμη πόλη, όπου οι πωλήσεις τέχνης είχαν άνοδο.

Ο πίνακας του Γιου Μιντζούν «Execution»

Οι διακυμάνσεις στις αγορές συναλλάγματος ήταν ένας από τους παράγοντες που επηρέασαν τις δημοπρασίες το 2007. Οι Ευρωπαίοι συλλέκτες εκμεταλλεύτηκαν το αδύναμο δολάριο «χτυπώντας» έργα σε δημοπρασίες του Μαϊάμι και της Νέας Υόρκης. Το Μάιο οι Ευρωπαίοι ήταν οι αγοραστές του 50% των έργων μοντέρνας τέχνης που δημοπρατήθηκαν, όταν συνήθως το μερίδιό τους δεν ξεπερνά το 25%.

Το Νοέμβριο στη Νέα Υόρκη είχαν την τιμητική τους οι Λονδρέζοι συλλέκτες, όπως ο Λόρενς Γκραφ, ο οποίος διεκδίκησε έργα του Άντι Γουόρχολ. Οι Αμερικανοί από την άλλη επιχείρησαν να αντισταθμίσουν τις απώλειες από το αδύναμο δολάριο, προχωρώντας στην επαναπώληση έργων τους σε αγορές που τα τελευταία χρόνια είχαν μάλλον ξεχαστεί, όπως το Παρίσι.

Συλλέκτες από τη Ρωσία, τη Μέση Ανατολή και τις πλούσιες σε πετρέλαιο δυτικές πολιτείες των ΗΠΑ -έχοντας για στήριγμά τους την κούρσα των τιμών του μαύρου χρυσού- αποφάσισαν να επενδύσουν τεράστια ποσά στην αγορά τέχνης - ιδιαίτερα σε έργα εμπνευσμένα από την τοπική τους κουλτούρα.

Όπως εξηγεί ο Τσαρλς Ντάπλιν, ειδικός τέχνης του ασφαλιστικού ομίλου Hiscox Ltd, οι Ρώσοι ήταν εκείνοι που επηρεάστηκαν στο μικρότερο βαθμό από τη διεθνή πιστωτική κρίση. Πρόκειται για συλλέκτες ιδιαίτερα περήφανους για την πατρίδα τους και τα έργα της και άκρως ανταγωνιστικούς.

Βρετανός αγοραστής διέθεσε πρόσφατα 57 εκατ. δολάρια για το αρχαίο αγαλματίδιο από ασβεστόλιθο της φωτογραφίας.

Το Σεπτέμβριο, ο μεγιστάνας των επιχειρήσεων ενέργειας και των χαλυβουργιών Άλισερ Ουσμάνοφ κατέβαλε περισσότερα από 40 εκατ. δολάρια στον οίκο Sotheby's, προκειμένου να αγοράσει ολόκληρη συλλογή ρωσικών έργων, από πίνακες ζωγραφικής ως πολύτιμα πορσελάνινα αντικείμενα. Ο Ουσμάνοφ σκοπεύει, όπως ο ίδιος αποκάλυψε, να δωρίσει τη συλλογή στη ρωσική κυβέρνηση.

Την ίδια ώρα ο Christie's συνεχίζει τις προσπάθειές του να προσεγγίσει τους εραστές της τέχνης στη Μέση Ανατολή. Δύο δημοπρασίες μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης στο Ντουμπάι έφεραν στα ταμεία του οίκου 24,6 εκατ. δολάρια πέρσι. Πρόκειται για τριπλασιασμό σχεδόν των εσόδων σε σχέση με τις πωλήσεις 8,4 εκατ. δολαρίων το 2006 στο εμιράτο.

Απροσδόκητα θετικά ήταν και τα αποτελέσματα των δημοπρασιών του οίκου στις ΗΠΑ. Χάρη στη δυναμική παρουσία συλλεκτών από το Τέξας και το Κολοράντο, οι πωλήσεις αμερικανικών έργων ανήλθαν πέρσι στα 240 εκατ. δολάρια.

Οι ειδικοί της αγοράς ανησυχούν ωστόσο το τελευταίο διάστημα, ότι οι οίκοι δημοπρασιών εξαρτώνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη χρήση ριψοκίνδυνων εργαλείων. Στις μεγάλες δημοπρασίες του φθινοπώρου Sotheby's και Christie's χρησιμοποίησαν το δέλεαρ των εγγυήσεων, για να εξασφαλίσουν μεγάλα έργα. Ανέλαβαν δηλαδή το ρίσκο της εξέλιξης της δημοπρασίας, υποσχόμενοι στους αρχικούς πωλητές υψηλά αντίτιμα. Στις περισσότερες των περιπτώσεων βγήκαν κερδισμένοι.

Ο διευθύνων σύμβουλος του Sotheby's, Μπιλ Ρούπρεχτ, σημειώνει ότι η τακτική των εγγυήσεων έχει αποδειχτεί εξαιρετικά κερδοφόρος. Ο οίκος σκοπεύει να εξακολουθεί να τη χρησιμοποιεί, τουλάχιστον για όσο διάστημα δεν υπάρχουν ενδείξεις κάμψης του ενδιαφέροντος των αγοραστών. Τα μηνύματα είναι ευοίωνα. Βρετανός αγοραστής διέθεσε πρόσφατα 57 εκατ. δολάρια για ένα μικροσκοπικό αρχαίο αγαλματίδιο από ασβεστόλιθο. Οι συλλέκτες εξακολουθούν, παρά τη διεθνή κρίση, να εκπλήσσουν τον κόσμο της τέχνης.

ΤHE WALL STREET JOURNAL EUROPE

Απόδοση: ΝΑΤΑΣΑ ΣΤΑΣΙΝΟΥ

ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Πέφτουν οι “μετοχές” ελέω οικονομικής κρίση
“Μουδιασμένη” εμφανίζεται η αγορά έργων τέχνης παγκοσμίως λόγω της διεθνούς οικονομικής κρίσης Ενα χρόνο πριν Επιμέλεια: Δέσποινα Ντάρτζαλη Το χρηματιστήριο της τέχνης, που επί δεκαετίες απολάμβανε συνεχή limit up, καταγράφοντας τιμές ρεκόρ και ελκύοντας παθιασμένους επενδυτές, σε σημείο που να αγγίζει τα όρια της φρενίτιδας, έρχεται αντιμέτωπο με ένα ομιχλώδες μέλλον για το 2009. Τους τελευταίους μήνες του 2008 το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη, οι δύο μεγαλύτερες αγορές έργων τέχνης παγκοσμίως, κατέγραψαν πτώση που άγγιζε έως και τα δύο τρίτα των αναμενόμενων πωλήσεων, όπως αναφέρει το πρακτορείο Reuters. Πτωτική πορεία ακολούθησαν οι πωλήσεις σε μεγάλες εκθέσεις τέχνης, καθώς και αυτές των γκαλερί. Το “βαρύ πυροβολικό” στο χώρο των δημοπρασιών, οι οίκοι Σόθμπις και Κρίστις, επίσης δέχονται τις συνέπειες της κρίσης, αφού οι τιμές έχουν πέσει κατά περίπου 30%, γεγονός που επιβάλλει την επανεκτίμηση της κατάστασης και την επανεξέταση των στρατηγικών πλάνων τους. Ενδεικτικό της συγκράτησης που επικρατεί στην αγορά είναι το περιστατικό με αυτοπροσωπογραφία του Φράνσις Μπέικον, το Νοέμβριο, που δεν κατάφερε να συγκεντρώσει προσφορές στα 25 εκατομμύρια δολάρια, αν και οι δημοπράτες του έργου εκτιμούσαν ότι θα αγγίξει το ποσό των 40 εκατομμυρίων δολαρίων. Αν αναλογιστεί κανείς ότι έργα του Μπέικον έβρισκαν αγοραστές πρόθυμους να βάλουν ακόμη πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη -τον περασμένο Μάιο κάποιος κατέβαλε ασμένως 86 εκατομμύρια δολάρια για έργο του- τότε αντιλαμβάνεται εύκολα την αναστροφή του κλίματος. Στα αζήτητα έμειναν έργα και άλλων διάσημων καλλιτεχνών, όπως των εκπροσώπων της ποπ αρτ Άντι Γουόρχολ και Ρόι Λιχτενστάιν, παρότι και οι δύο οίκοι δημοπρασιών ενθάρρυναν τους πωλητές να ρίξουν τις ελάχιστες τιμές τους. Υπό αυτές τις συνθήκες οι περικοπές προσωπικού φαίνονται αναπόφευκτες και οι εγγυήσεις, δηλαδή το ελάχιστο αντίτιμο που καταβάλλεται σε όσους διαθέτουν προς πώληση τα έργα, ανεξαρτήτως του αν θα πωληθούν ή όχι, μοιάζουν να ανήκουν στο παρελθόν. Οι επικεφαλής των οίκων δημοπρασιών, σε μία προσπάθεια να ανακάμψει η αγορά, στρέφονται σε έργα που φέρουν την υπογραφή λιγότερο τρανταχτών ονομάτων, τα οποία παρουσιάζουν καλή απόδοση. Βαρόμετρο για τη δυναμική της αγοράς αποτελεί για τον οίκο Κρίστις η δημοπρασία της συλλογής έργων τέχνης, επίπλων και διακοσμητικών του Ιβ Σεντ Λοράν το Φεβρουάριο στο Παρίσι. Στον οίκο Σόθμπις δεν κρύβουν ότι αναμένουν μικρότερες πωλήσεις για το μέλλον, ωστόσο εκφράζουν την προσδοκία να ευθυγραμμιστούν οι απόψεις αγοραστών και πωλητών. Στην παρούσα φάση οι αγοραστές ή αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα ή τηρούν στάση αναμονής, μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο της παγκόσμιας οικονομίας, εκτιμούν οι επικεφαλής του Σόθμπις. Δύο τινά συμβαίνουν και με τους παρόχους των έργων τέχνης: Είτε αποσύρθηκαν γρήγορα από την αγορά, διότι έκαναν μεγάλα “ανοίγματα”, είτε δεν έχουν πλέον το κίνητρο να πουλήσουν, δεδομένης της κρίσης που επικρατεί.